Kính gửi: Bác Nguyễn Mạnh Cầm, Chủ tịch HKH Việt Nam
Nhân dịp năm mới, cháu kính chúc Bác luôn mạnh khoẻ và Hội khuyến học tiếp tục gặt hái nhiều thành công trong sự nghiệp khuyến học của đất nước.
Cháu xin trân trọng cảm ơn sự lưu tâm của Bác đối với mô hình tủ sách khuyến đọc nông thôn (tủ sách dòng họ) mà cháu đã thực hiện. Cháu xin phép trình bày một số vấn đề của việc khuyến học và phương pháp để nhân rộng tủ sách khuyến đọc nông thôn như sau:

Việc thiết lập Hội khuyến học Việt Nam đã đóng góp vô cùng to lớn vào việc kích thích học tập trên phạm vi cả nước, đặc biệt là đối với cộng đồng nông thôn. Nhờ vào việc khuyến học có tổ chức và hệ thống từ trung ương đến địa phương nên hầu hết các dòng họ đã có quỹ khuyến học. Việc khuyến học của các dòng họ đã đánh thức được ý thức vì dòng họ, vì các thế hệ kế tiếp của dòng họ của rất nhiều cá nhân do đó quỹ khuyến học của các dòng họ ngày càng tăng. Dòng họ có quỹ khuyến học ít nhất cũng đến 2.000.000 VNĐ, có dòng họ có đến 150.000.000 VNĐ.

Quỹ khuyến học của các dòng họ chủ yếu được sử dụng để tặng thưởng cho các học sinh có kết quả học tập tốt  và các em đậu vào đại học hoặc cao đẳng. Việc tặng thưởng từ 20.000-200.000/1 năm cho mỗi em có kết quả học tập tốt hoặc đậu đại học/cao đẳng là yếu tố kích thích chính các em và các em khác học tập tốt hơn. Tuy nhiên, việc khuyến học sẽ có chiều sâu hơn và tất cả các em học sinh (kể cả các em học chưa giỏi, con nhà khó khăn) sẽ được hưởng lợi bình đẳng nếu các dòng họ quan tâm xây dựng tủ sách dùng chung cho con cháu trong họ đó cũng như con cháu các dòng họ khác trong thôn xóm. Việc xây dựng tủ sách với các loại sách đa dạng gồm các nhóm: (i) sách văn học gồm truyện, thơ; (ii) sách pháp luật và đạo đức; (iii) Sách nông nghiệp và y học; (iv) sách lịch sử; và (v) sách tổng hợp-toán, lý, hoá, tiếng anh…sẽ thu hút được nhiều nhóm người đọc (nông dân đọc sách nông nghiệp, y học, pháp luật; cán bộ hưu trí và người lớn tuổi đọc sách Khổng Mạnh, Phật giáo..vv, trẻ em đọc các loại truyện và sách khoa học thường thức khác) và tạo được tác động đa chiều đến việc khuyến khích trẻ em học tập. Hầu hết các dòng học đều có Ban khuyến học, các thành viên chủ yếu là đội ngũ công chức nghỉ hưu, nên đội ngũ làm thủ thư tự nguyện khá nhiều và rất có trách nhiệm.  

Từ những kết quả thu được từ  khi hội Hội khuyến học Việt Nam thành lập, theo kết quả khảo sát qua phỏng vấn nhu cầu của người dân cũng như kết quả thu được  từ 11 tủ sách đã cung cấp cho 11 dòng họ thuộc 5 tỉnh, bao gồm: Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hoá, Thái Bình và Phú Thọ, cháu thấy rằng nếu việc xây dựng tủ sách dòng họ được phổ biến qua kênh của Hội khuyến học từ trung ương đến địa phương, qua kênh truyền thanh báo chí, song song với việc cung cấp các tủ sách hạt nhân đến các địa phương, chúng ta sẽ thu được các kết quả sau:

-         Kích thích các dòng họ sử dụng quỹ khuyến học tự  xây dựng tủ sách. Việc lập tủ sách rất dễ dàng và kinh phí không lớn (khoảng 2,5 -3 triệu VNĐ) nếu họ được chúng ta tư vấn cách làm thông qua hệ thống văn bản gửi đến hội khuyến học cấp xã. Yếu tố cạnh tranh giữa các dòng họ sẽ đóng góp tích cực trong việc tự xây dựng tủ sách phục vụ chính nhu cầu của họ.

-         Tác động đến ý thức của rất nhiều cá nhân đối với dòng họ của mình. Do đó các dòng họ huy động kinh phí để làm tủ sách rất thuận lợi. Rất nhiều người sẽ sẵn sàng bỏ ra vài triệu đồng để mua sách cho dòng họ của mình.

-         Thu hút được rất nhiều giáo sư, nhà văn, nhà thơ ….ủng hộ sách. Tất cả các giáo sư, nhà văn, nhà thơ cháu liên lạc đều ủng hộ cả sách và tiền như giáo sư Phan Huy Lê, Dương Trung Quốc, Lê Văn Lan, Văn Như Cương, Phong Lê, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Quang Thân, doanh nhân Nguyễn Trần Bạt… Xin mời Bác xem chi tiết cá nhân đã ủng hộ tại website www.sachlangque.net.  Rất nhiều giáo sư, nhà văn, ca sĩ, nhà xuất bản hứa sẽ tiếp tục ủng hộ sách cho mô hình.

-         Tận dụng được nguồn nhân lực tự nguyện làm thủ thư miễn phí cho cộng đồng, đó là đội ngũ cựu giáo chức, cựu binh…Tính tự quản và trách nhiệm tự thân của nhóm này rất cao.

-         Và cuối cùng là mục tiêu sách hoá nông thôn Việt Nam sẽ có thể thành công với nỗ lực đóng góp từ Hội khuyến học Việt Nam, của nhân dân và của cháu.

Để việc tự nhân rộng tủ sách bởi các dòng họ được thành công trong dài hạn, trước mắt chúng ta phải thực hiện việc cung cấp các tủ sách hạt nhân đến các địa phương. Cháu xin đề xuất phương án cung cấp tủ sách hạt nhân cho các dòng họ bằng phương thức Dòng họ, Hội khuyến học và cháu cùng làm.

Trong lá thư Bác gửi cháu ngày 18/12/2007  có viết “Vừa qua đã có một nhà hảo tâm nêu ý kiến với Hội khuyến học về tặng tủ sách cho các xã, phường nhưng gặp một số trục trặc nên chưa triển khai được…”. Nếu Hội khuyến học thương lượng với nhà hảo tâm về việc sử dụng số sách đó để làm thí điểm mô hình tủ sách dòng họ, cháu xin kiến nghị cách làm như sau: Chúng ta sẽ khuyến khích các dòng họ ở một huyện ven Hà Nội tự đóng tủ sách và Hội khuyến học sẽ cung cấp sách cho các dòng họ. Mỗi tủ sách sẽ được cung cấp khoảng 120 đầu sách (70 đầu sách do Hội mua+50 sách cũ do các cá nhân ủng hộ) gồm 5 nhóm sách như nêu trên. Khi dòng họ đã đóng tủ sách và thông báo cho Hội, Hội khuyến học chỉ việc mời họ đến trụ sở Hội khuyến học nhận sách, như thế sẽ giảm thiểu tối đa chi phí vận chuyển và tăng được sự chia sẻ của cộng đồng đối với việc làm của Hội. Khi việc làm thí điểm ven khu vực Hà Nội thành công, Hội khuyến học của các tỉnh có thể áp dụng cách làm tương tự để nhân rộng tủ sách. Nếu Bác thấy cách làm này chấp nhận được, trong tháng 4/2008, cháu sẽ ra Hà Nội học  và  sẽ đảm nhận việc tiếp tục đi xin sách, khảo sát, thực địa và khuyến khích các dòng họ tự đóng tủ sách. Riêng ở Hương Sơn, Hà Tĩnh, họ Nguyễn Khắc-Sơn Hoà và Nguyễn Văn-Sơn Lễ rất đồng tình với cách làm này. Họ sẽ đóng tủ sách và cháu sẽ cung cấp sách cho họ. Nếu cách làm của cháu được áp dụng, Hội khuyến học chỉ cần thiết lập 1 nhóm với 4 cán bộ tâm huyết, có trách nhiệm thì hàng năm sẽ có hàng trăm tủ sách được cung cấp cho các dòng họ.

Về việc khuyến khích sinh viên ủng hộ mỗi tháng 1000 đồng để làm tủ sách và tạo thói quen làm từ thiện vì cộng đồng trong giới trẻ, cháu xin có ý kiến để Bác tham khảo như sau: Với uy tín và vị trí của Bác, Hội khuyến học sẽ đề xuất với Hội sinh viên Việt Nam thực hiện việc thu tiền từ sinh viên bằng cách mỗi lớp học đặt hòm quyên góp từ thiện cho tủ sách nông thôn. Việc nhận tiền 1000 đồng tự nguyện này chỉ làm trong 3 ngày đầu tháng, sau đó cán bộ các lớp sẽ nộp tiền lên đoàn trường, đoàn trường sẽ nộp cho Hội sinh viên. Hội sinh viên chuyển sang Hội khuyến học. Hội khuyến học sử dụng kinh phí đó để làm tủ sách và minh bạch mọi kết quả và kinh phí qua website của Hội. Việc đóng góp 1000 đồng /1tháng sẽ không tác động nhiều đến túi tiền của sinh viên kể cả sinh viên nghèo. 4 năm trên giảng đường đại học, mỗi sinh viên chỉ mất khoảng 40.000 đồng nhưng với số tiền này nhỏ sẽ tạo nên những tác động rất lớn đối với  xã hội và sẽ có hàng triệu người dân nông thôn được hưởng lợi từ số tiền nhỏ này.

Trên đây là các ý kiến của cháu về các biện pháp nhân rộng mô hình tủ sách dòng họ và phương pháp huy động nguồn lực cộng đồng để thực hiện, cháu rất mong Bác lưu tâm xem xét và ủng hộ để cháu tiếp tục đóng góp một phần nhỏ của bản thân vì một nông thôn Việt Nam tiến bộ và bền vững.

Một lần nữa, cháu xin trân trọng cảm ơn sự lưu tâm của Bác đối với mô hình tủ sách khuyến đọc nông thôn.

Kính chúc Bác mạnh khoẻ.

Nguyễn Quang Thạch

Ban QLDA85, Bộ GTVT.

Website: www.sachlangque.net

Email: thienson9@yahoo.com

Cell phone: 0912.188.644